Tuarascáil Speisialta 95 – Tuairisciú Airgeadais san Earnáil Phoiblí

Foilsithe 21 Feabhra 2017

Rud bunúsach maidir lena chinntiú go bhfuil cuntasacht éifeachtach ann maidir le húsáid cistí poiblí is ea ráitis airgeadais na gcomhlachtaí poiblí a iniúchadh agus na ráitis airgeadais sin a chur faoi bhráid an Oireachtais. Déantar athbhreithniú sa tuarascáil seo ar thráthúlacht an tuairiscithe airgeadais earnála poiblí, lena n-áirítear tráthúlacht na ráitis iniúchta airgeadais a chur i láthair an Oireachtais. Sainaithnítear na comhlachtaí ina raibh moilleanna maidir le tuairisciú, agus na cúiseanna a bhí leis na moilleanna sin. Déileáiltear sa tuarascáil go príomha le ráitis airgeadais do thréimhsí a chríochnaigh in 2014. I ndáil leis an mbliain cuntais 2014, bhí an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste freagrach as iniúchadh a dhéanamh ar ráitis airgeadais bhliantúla le beagnach 300 comhlacht poiblí agus ciste san earnáil rialtais láir le láimhdeachas tugtha le chéile de bheagáinín os cionn €193 billiún.

Giniúint ráiteas airgeadais agus críochnú iniúchtaí

I gcás an chuid is mó de chomhlachtaí poiblí, ba chóir ráitis airgeadais a chur i láthair le haghaidh iniúchta taobh istigh de dhá go trí mhí ó dheireadh na tréimhse cuntasaíochta. Gineadh cuntais leithreasa na ranna Rialtais uile taobh istigh den chreat ama a teastaíodh. I gcomparáid leis seo, rinne dhá thrian de chomhlachtaí eile a ráitis airgeadais a ghiniúint a ghiniúint go dtí trí mhí nó os a chionn sin tar éis dheireadh na tréimhse cuntasaíochta. Ní raibh ráitis airgeadais i leith 2014 ginte le haghaidh iniúchta ag ceithre chomhlacht poiblí faoi dheireadh 2015.

Ar an iomlán, tugadh chun críche 66% de ráitis airgeadais i leith 2014 faoi dheireadh mhí Mheán Fómhair 2015, rud ab ionann agus 95% den luach láimhdeachais faoi réir iniúchta.

Cuntais i riaráistí

Bhí 25 tacar de ráitis airgeadais i ndáil le blianta roimhe sin nach raibh deimhnithe fós ag deireadh 2015.

Bhí leibhéal speisialta ard riaráistí i gceist leis na boird oideachais agus oiliúna, agus níor deimhníodh naoi gcinn de ráitis airgeadais 2013/2014 de chuid na 16 bhord faoi dheireadh 2015. Ba phríomhfhachtóir sna moilleanna é an t-athrú eagraíochtúil san earnáil. In 2013, tháinig na boird oideachais agus oiliúna in áit na gcoistí gairmoideachais. Ghlac siad chucu féin chomh maith freagracht as breisoideachas agus oiliúint. Ba é a gcéad tréimhse chuntais ná na 18 mí go dtí deireadh 2014. Faoi dheireadh mhí na Samhna 2016, deimhníodh gach ceann seachas dhá cheann de ráitis airgeadais 2013/2014.

Tá moilleanna leanúnacha ann i nginiúint ráiteas airgeadais agus críochnú iniúchtaí ar ollscoileanna. Tá roinnt fachtóirí i gceist leis seo, lena n-áirítear an riachtanas de chuid an Údaráis um Ard-Oideachas go n-ullmhódh na hollscoileanna na ráitis airgeadais bhliantúla in dhá fhormáid, agus sa chuid is mó de chásanna, tá sé roghnaithe ag údaráis rialála ollscoileanna iniúchóirí tráchtála a cheapadh chun iniúchadh a dhéanamh ar na ráitis airgeadais, in éineacht leis an iniúchadh reachtúil a dhéanann an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste.

Cuntais a chur i láthair an Oireachtais

Iarrtar sa dlí go gcuirfí faoi bhráid an Oireachais an chuid is mó de na ráitis airgeadais a ndéanann an tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste iniúchadh orthu. An riachtanas ginearálta atá ann ná go gcuirfí na ráitis airgeadais iniúchta i láthair taobh istigh de thrí mhí ó dheimhniú a fháil. Cuireadh i láthair in am beagnach 60% de ráitis airgeadais 2014 (deimhnithe in 2015). Cuireadh an chuid eile díobh i láthair go déanach, é sin nó níor cuireadh i láthair iad. Fuarthas sa scrúdú go raibh, ar 31 Bealtaine 2016, sé chomhlacht nach raibh a ráitis airgeadais curtha i láthair an Oireachtais. Tá trí cinn díobh seo curtha i láthair ó shin.